Hamile Kalamama (Kısırlık, İnfertilite)

İnfertilite üzerine;
Düzenli adet gören ve düzenli cinsel ilişkisi olan bir çiftte 12 ay geçmesine rağmen hamilelik olmamışsa burada bir problemin varlığından şüphelenilebilir ve bir uzmana gitmekte fayda olabilir.

İnfertilite seneler geçmesine rağmen düşük olmuş ancak canli bebek sahibi olamama durumudur. Kısırlık (sterilizasyon) ise hiç hamile kalamamış olmaktır.

Her kadının yumurtalığının yaşı kendi yaşından farklı olabilir. Yumurta ömrü önceden kurulmuş bir saat gibidir. Belli bir yaşta aniden veya yavaşça biter. Yumurtalıklar ultrasondaki görünümleri ve adetin belirli günlerinde (3.4. veya 5. günü) yapılan FSH,LH,E2 testleri ile değerlendirilebilirler. Yine de en iyi değerlendirme ilaçlara verdikleri yanıtlardır. Yaş en önemli faktördür. Hormon sonuçları veya görünümleri ne olursa olsun , yaşla birlikte yumurta kaliteleri düştüğü için hamilelik olsa da düşük oranı artabilir.

İnfertilitenin çeşitli sebepleri vardır. Değişik rakamlar olsa da kısaca

1. %30 erkek hastalıkları (Erkek tüplerinin tıkanıklığı, doğuştan sperm yokluğu,sperm hareketlerinin veya tipinin bozukluğu,ereksiyon olamama,erken boşalma vs.) .Kadın hastalıkları ile birlikte de olması az değildir.Tedavisi üroloji uzmanlarınca yapılır. En az 3 en çok 5 günlük cinsel perhiz(boşalmanın yasak olması) sonrasında yapılabilecek basit bir spermiogram testi ile önemli oranda bilgi sahibi olunabilir. Erkek tedavisi ürologlar tarafından belli bir seviyeye getirildikten sonra, gerekirse aşılama veya tüp bebek denenebilir. Erkek infertilitesinde başarı oranları bu yardımcı üreme teknikleri(ART=Artificial Reproductive Technics) ile yüksektir Özellikle Tüp bebek yönteminde başarı yüksektir.

Spermiogram değerlendirilmesi: Spermler bir orduya benzetilebilir. Bu ordunun 3 özelliği de olmalıdır. 1. asker sayısı önemlidir. 20-30 milyon ccde yeterli kabul edilir.2. Ordu ileri doğru gidebilmelidir.Yerinde sayan bir ordu sayı ne olursa olsun işe yaramaz. İleri hızlı ve yavaş hareketlilik oranının %30-50 arası olması yeterlidir. 3. Ordunun ve askerlerin görüntüsü önemlidir. Kolu,bacağı olmayan ordu yine işe yaramaz. Morfolojilerini değerlendiren başlıca iki kriter vardır. İlki Dünya Sağlık Örgütü sınıflamasıdır ve WHO sınıflaması denir. (%80 normal görünüm normaldir). Diğeri Kruger sınıflamasıdır. %14 üstü iyi,%8-14 iyi prognoz, %4-8 kötü prognoz,%4 altı çok kötü prognozdur.

2. %40 kadın hastalıkları /Asıl uzmanlık alanıma giren bu konu oldukça geniş ve tartışmalar ansiklopedilere sığmayabilir. En basit hali ile söylemek gerekirse…
A- En sık sebep yumurtlama bozukluklarıdır. Tedavisi basit ağızdan ilaçlar veya daha pahalı olan iğne tedavileridir. Başarı şansları yaşa bağlı olarak yüksektir.

Yumurtlama bozukluklarını araştırılırken bir hekim olarak en çok korkulan erken menapoz gibi durumları atlamamaktır. Yumurtalık fonksiyonlarını değerlendirmek ayrıca tüp bebek tedavisi önerilen hastalara da yapılması gereken en önemli işlemdir. 2 veya 3 şekilde yapılır. Bunlar

a: Kanda bakılan FSH, LH,E2 hormon testi. Adetin 3.4. veya 5. günü bakılmalıdır (Prolaktin,TSH testleri de eklenebilir.)
b: USG ile yumurtalık görünümü
c: Yumurtlamayı sağlayan ilaçlara yumurtalığın cevabı (Sadece yardımcı üreme teknikleri uygulanan hastalarda geriye dönük bir test olarak değerlendirilir.)

Yaşa bağlı yumurta kalitesinin bozulması özellikle 40 yaşından sonraki hamile kalamamanın en sık sebebidir. Bazen hormon testleri ve USG görüntüsü iyi olsa da, ilaçlara yumurtalıkların cevabı iyi kötü olsa da , oluşan yumurtalarla gebelik meydana gelemez.

B-Endometriozis gibi hastalıklar gizli,sinsi sebeplerdir,ameliyat ile tanı konabilir ve tedavi edilirlerse başarı şansları yüksektir.

C-Tüplerin tam,yarım,tek veya çift taraflı tıkanıklığı tedavi şansları ameliyat,aşılama vs ile düşüktür. Ancak tüp bebek (IVF)de en çok başarı elde edilen gruptur . Histerosalpenjiografi ile kolayca tanı konabilir.

Rahim ve tüple için
a: Hidrosonografi (Rutin jinekolojik USG yapılırken rahim içine sıvı verilerek tüplerden geçiş izlenir. Pratik ve ucuz olması avantaj iken, geçiş izlenmediğinde histerosalpenjiografiye gerek duyulması ve güvenilirliğinin fazla olmaması dezavantajıdır.Ayrıca spazm nedeniyle yanlışlıkla tüplerden geçiş olmayabilir.)

b:Histerosalpenjiografi (Teşhis için ilaçlı opak bir madde rahim ağzından basınçla verilerek tüplerden geçiş olup olmadığına bakılır. Tıkalı yeri kesin belirler. Ancak çok ağrılı olgularda spazm nedeniyle yanlışlıkla her 2 tüp tıkalı çıkabilir. Ancak bu durumun da özel bir görüntüsü vardır ve şüphelenilebilir.)

c: Histeroskopi+laparoskopi (Pahalıdır, gerçek bir operasyondur, teşhis kesindir ve gerekirse tedavi aynı seansda uygulanabilir. Spazm olma olasılığı genel anestezi altında yapıldığından yoktur.)

3.%30 sebebi bilinmeyen infertilite/Çoğu zaman çiftler arasında en fazla kafa karışıklığı ve moral bozukluğu yaratan durumdur. Bir sebep olunca tedavi şekli ve bu tedaviye çiftlerin kendilerini hazırlamaları daha kolaydır. Halbuki bu durumda stres belki de daha önemli olduğunda ve yok edilemediğinden daha çok sorun yaşanabilir.

-Çoğu en sonunda tüp bebek merkezlerine gitmek zorunda kalırlar. Kendiliğinden hamile kalma özellikle eşlerde “boşverme” psikolojisi oluşunca sık rastlanır.

Tedavi şekilleri

En sık karşılaşılan hastalık çeşidi yumurtalıkların iyi çalışamamasıdır (Anovulasyon). Yumurtlamayı sağlayacak bir çok ilaç vardır ve etkinlikleri yüksektir.

Clomiphen sitrat adı verilen drog ağızdan alınır ve en büyük avantajı ucuz olması(yaklaşık 10 euro) ve çok sık takip gerektirmemesidir. Yumurtlama sağlayıcı etkisi %70-80 civarındadır. Özellikle PCOS’li hastalarda tercih edilirler. Ancak rahim iç zarını inceltmeleri dezavantajlarıdır.

Yumurtlamayı arttıran iğneler çok daha etkilidirler. Ancak pahalı olmaları (500-1000 dolar), günde 2 defa injeksiyon yapılmaları ve sıkı takip gerektirmeleri dezavantajlarıdır. Ancak özellikle yardımcı bir üreme tekniği kullanılacaksa tercih edilirler.

Yardımcı üreme teknikleri (ART=Artificiel Reproductive Technics) adı altında başlıca aşılama (inseminasyon) ve tüp bebekten (IVF) bahsedilmektedir.

Aşılama (İnseminasyon) mastürbasyon yöntemi ile elde edilen spermlerin iyi,sağlıklı,hareketli olanlarının ayıklanıp, içlerine hareketliliklerini arttıran şekerli ilaç verilip (maraton koşanlara şekerli sıvı verilmesi gibi) rahimin içine bir kateter vasıtası ile verilme işlemidir.

Spermler vajen dibine boşalırlar ve yaklaşık8-12cmlik bir yolu ileri doğru giderek yumurtaya ulaşırlar. Bu sırada (ordu benzetmesini kullanırsak) yolda bir çoğu telef olur, ölür.. Aşılama ile hem bu yol 2-4cm mesafeye indirilir.Hem de dopingli ilaçlar ile askerlerin gücü arttırılır.

Tüp bebek(IVF)

IVF (İn Vitro Fertilisation=IVF) kelime anlamıyla dışarıda döllenmedir. Yumurta(lar) yumurtalıklardan toplanır ,dışarıda sperm ile döllenir, 4-8 hücreli hale getirildikten sonra rahim içerisine embryo halinde verilir. Aşağıda bu aşamaları gösteren şemayı bulabilirsiniz.

Yaklaşık 15 sene önce, sadece yurtdışında uygulanabilen ve bir aylık tedavisi 50.000 dolar civarında olan tüp bebek maliyetleri günümüzde, merkezlere göre değişerek her şey dahil yaklaşık 3-7bin dolar civarında yapılabilmektedir. Üstelik IVF uygulaması yapan birçok merkez ve yetişmiş tecrübeli eleman bulunmaktadır.

Başarı şansı erkek hastalıklarında ve kadın tüp tıkanıklıklarında çok yüksektir.

Genel başarı oranları (aslında merkezlerden çok sağlıklı bilgi, almak kolay değil, çünkü ciddi bir rekabet var) hastalıkların çeşidine göre değişse de %60-70 arasında bildirilmektedir. Ancak bunlar hamilelik oranlarıdır. Düşükler de hesaba katılırsa eve canlı bebek götürme oranı %40-50 ler civarındadır.

Tüp bebekte ilk aşama yeterli yumurta içeren kist oluştırmaktır. Her bir yumurtalıkta 5-10 arası ideal sayıdır. Genel anestezi altında toplanan yumurtaların bir kısmı boş veya kötü çıkabilir. Boş veya kötü çıkma oranı, yaşa ve kişiye göre %20-%100 arasında değişebilir. Çıkan yumurtaların bir kısmı sperm içlerine itildikten sonra da gelişemeyebilir (%20-60). Son olarak ideal sayı olan 8 hücreli hale gelseler de rahim içine verildikleri zaman rahim iç zarına tutunamayabilirler. Örneğin her 2 yumurtalıkta bulunan toplam 20 kist aspire edildiğinde 4-5 tanesi boş çıkabilir. Dolu çıkan yumurtaların bir kısmı kötü gözükebilir (örneğin 3-4 tanesi ). Döllenen yumurtaların yine 4-5 tanesi iyi gelişemeyebilir ve 8 hücreli hale gelemeyebilir. İçeri verilen örneğin 3 tanesi de rahimde tutunamayabilir. Yani en başlangıçta izlenen kist sayısı ile gebelik arasında çok farklılık olabilir.

40 yaşından sonra, ve/veya FSH değerleri 14’ün üzerine çıktığı durumlarda başarı şansı hızla daha da düşer ve %10lar civarındadır. Bu gibi durumlarda yumurtalıkların ilaçlara cevabı düşüktür (poor responce=kötü yanıt) . Daha sağlıklı olduğu düşünüldüğü için doğal gelişen yumurtaya IVF uygulaması gündeme gelebilir.

Nadir de spermle birleşen yumurta gelişemeyebilir. Bu hastalık az gözükür ve yumurta olunlaşma problemi (oosit matürasyon defekti) gdiye adlandırılabilir. Şanssız denilebilecek bu hastalar 20li yaşlarda, FSH düzeyleri son derece normal olabilirler. Tüp bebek tedavisi ile bolca yumurta elde edilebilir. Ancak sperm içeri verilse de gelişim olamaz,tedavisi ne yazık ki yoktur.

Tüp bebek hastalarının psikolojileri çok farklıdır. Çok basit kelimeler , herhangi bir sıradan fotoğraf bile duygusal dünyalarındaki kırılgan yapıyı çökertebilir. Bu nedenlerle bu durumlarını anlayan, uygun ortamı hazırlayan,ne yapılması gerektiğini bilen ve paylaşan profesyonellerle çalışmaları çok önemlidir.

Bir Yorum Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir